Zomerse stilstand

De weg naar dat zonnige zuiden loopt voor vele Nederlanders over Antwerpen. Via de E19, de Ring rond Antwerpen, naar Brussel, en daar dan kiezen. Westwaarts via Charlerloi en Lille naar het westen van Frankrijk, of verder naar Spanje. Of oostwaarts naar de Bourgogne, Aeurenkust, Duitsland, Oostenrijk of Italië.

Files gegarandeerd

Files gegarandeerd, en niet het minst op de ring rond Antwerpen. Nu ja, ring. De essentie van een ring is dat die rond is, toch? In Antwerpen is dat alvast niet het geval. Op de linkeroever van de Schelde loopt helemaal géén ring. Want toen die werd aangelegd, waren de boeren op Linkeroever tegen. En met de boeren hun burgemeesters. Niet toevallig van de christendemocratische CVP, die het op het platteland altijd al beter deed – en doet – dat in de gevaarlijke stad. Boeren gepamperd, ring tegengehouden, burgemeesters herkozen. ‘Not in my backyard’ moest nog uitgevonden worden.

De jongste twintig jaar echter is de snelweg rond Antwerpen een stilstandweg. Of je nu van het westen komt en de Kennedytunnel wil nemen naar het oosten van het land, of omgekeerd, wie uit de Kempen komt en richting kust of Brussel wil … File verzekerd. Je staat altijd stil. Het kleinste incident zorgt voor tientallen kilometers lange files: een ongeval in de Kennedytunnel – opgelet, rijd er straks niet sneller dan 70 km/uur, er staan camera’s – of een ontbrekend rioolputdeksel … Zelfs een beetje regen is voldoende om monsterfiles te doen ontstaan. U kent het wegdek van de Belgische snelwegen wel … u voélt het al als u nog maar de grens oversteekt.

Burgerdemocratie

Eind vorige eeuw besliste de Vlaamse regering om het mobiliteitsprobleem rondom Antwerpen aan te pakken. De ring zou moeten rondgemaakt worden, parallelwegen moeten het doorgaande van het meer plaatselijke verkeer onderscheiden, tramlijnen zouden verlengd worden tot ver buiten de stad, er moet een extra brug komen over de Schelde om de verkeersmassa te kunnen slikken, en met expresswegen zou een tweede, ruime ring, ver van de stad, aangelegd worden, om het verkeersknooppunt te kunnen vermijden.

Het zag er allemaal goed uit. Tot in Antwerpen enkele burgercomités het nodig vonden verzet aan te tekenen, handtekeningen te verzamelen en een adviserend referendum af te dwingen. Voor of tegen de Lange Wapper, dat was de kern van de probleemstelling. Wil de Antwerpenaar een brug of niet, waarbij de brug pars pro toto was van het volledige pakket maatregelen. Het zou de Werf van de Eeuw worden. Maar vandaag, zeven jaar later, staat Antwerpen – en met Antwerpen alle doorstromend verkeer – stil. De Antwerpenaar stemde het voorstel van de Vlaamse regering in 2009 weg. Weg brug, weg ring, weg oplossingen voor het mobiliteitsprobleem.

Welk traject?

Sindsdien voeren Vlaamse regering enerzijds en burgercomités en de linkse oppositiepartijen een bitse strijd uit over het te volgen traject bij het rondmaken van de ring. En waar er een tunnel onder de grond zou duiken, als alternatief voor de weggestemde brug. Vandaag gaat de discussie om het zogenaamde BAM-tracé, dat wél aanhang heeft bij centrumrechts in Antwerpen en Vlaanderen maar niet daarbuiten.

Zeven jaar later legt het ene studiebureau na het andere nieuwe voorstellen op tafel. Zeven jaar later is nog steeds niet de schop de grond ingegaan om Oosterweel – zoals het project heet – te bouwen. Zeven jaar later staan we nog nergens. Of toch, we staan … stil.

Ondertussen kwam een nieuw comité aan het raam kijken: Ringland. Een initiatief van artsen en architecten en bezorgde Antwerpenaren. Nog los van het tracé willen die op de eerste plaats een volledige overkapping van de ring, de huidige en de toekomstige. Naar het voorbeeld van Madrid en Boston wil men de ring onder de grond, omdat zo (1) schadelijke stoffen drastisch worden verminderd, (2) nieuwe leefruimte wordt gecreëerd, wat hoogstnodig is, want Antwerpen verwacht een bevolkingstoename van 100.000 nieuwe inwoners tegen 2050 en (3) de stad tot één geheel kan uitgroeien; vandaag is de ring een heuse grens van beton tussen verschillende stadsdelen.

Alle partijen zijn ondertussen wel overtuigd van die overkapping. Maar het tracé blijft voor verhitte discussies zorgen. En dus beslisten dezelfde burgercomités van een klein decennium terug om opnieuw een referendum te eisen. En de Antwerpenaren te laten kiezen voor het tracé. Met de beste democratische bedoelingen betekent dit opnieuw uitstel van executie, nog langer stilstaan en miljardenverlies door bedrijven die het zo op de heupen krijgen, dat ze België verlaten. De wereldhaven die Antwerpen is, kan dit er niet meer bij hebben, zeker niet in de huidige sociaaleconomische omstandigheden.

De linkse oppositiepartijen in Antwerpen en Vlaanderen – de sociaaldemocratische sp.a en Groen – wetten nu al de messen. Groen zal ongetwijfeld voluit voor een referendum gaan. SP.A kan dit gebruiken in een oppositiediscours in het Vlaams Parlement, maar niet alle sp.a-kopstukken zijn enthousiast over weer een nieuw (en duur) referendum.

Of het referendum er echt komt, is nu nog koffiedik kijken. Ondertussen staan we met z’n allen maar wat langer stil. Misschien neemt u straks best het vliegtuig, als u naar het zuiden wil. Van het Belgische spoor maakt u best ook geen gebruik. Want de kans is niet klein dat de dag dat u met vakantie vertrekt, een of andere vakbond een wilde staking uitroept …

Prettige vakantie, straks!