De Belgische Grondwet: een vodje papier?

Als de koning en de ministers die hem met hun handtekening dekken, de grondwet naar hun hand mogen zetten, dan mogen wij dat ook. Met zoveel woorden nagelden N-VA-Kamerleden Hendrik Vuye en Veerle Wouters het Belgische koningshuis aan het kruis. Of koning Filip nu een koning met een missie is, is maar de vraag. Maar waarom kan voor de vorst wel wat geen enkele andere politicus zou toelaten, namelijk knoeien met de grondwet?

Waarover gaat het? Prins Amadeo is de zesde in lijn voor de troonopvolging in België. Na koning Filip en zijn vier kinderen, en zijn zus prinses Astrid, maakt de bescheiden Amadeo kans om koning te worden. Lees: die jongen, die vorig jaar in het huwelijk trad met Elisabetta ‘Lili’ Rosboch von Wolkenstein maakt haast nooit kans koning te worden. Eerder nog valt de hemel op ons hoofd.

Maar ómdat hij troonopvolger is, schrijft de Belgische Grondwet - toch geen 'vodje papier' - voor dat de koning, als hoofd van het koningshuis, toestemming geeft om te huwen. Dat is niet gebeurd. Of liever: niet op tijd. Zestien maanden na het huwelijk pas, verscheen de 'toestemming' in het Belgisch Staatsblad. (Wetten en koninklijke besluiten hebben pas kracht van wet eens ze daarin zijn gepubliceerd.) En daar is in het begin van de week een Wetstraatrelletje over uitgebroken. Door Kamerleden Vuye en Wouters Amadeogate genoemd.

Amadeo trouwde dus, zonder voorafgaande toestemming van oom Filip. En dat kan niet. Daardoor heeft hij zijn rechten op de troon verspeeld. Voor Amadeo oorspronkelijk geen probleem. Hij en zijn eega hebben een ‘gewone’ job en proberen ook ‘gewoon’ in het leven te staan. Een beetje naar Nederlands voorbeeld. Want het moet gezegd, Amadeo is daarmee de eerste koninklijke prins in de Belgische geschiedenis, die uit werken gaat en voor zijn eigen kost zorgt. En daarbij de royaltypers angstvallig uit de weg gaat.

Blijkt echter dat Amadeo ondertussen van mening is veranderd. Of het hof heeft hem van mening doen veranderen, maar dat zullen we allicht nooit weten. Hij diende in september vorig jaar hij een formeel verzoek in om toch nog toestemming te krijgen. Het koninklijk besluit is er gekomen om de situatie recht te zetten, met terugwerkende kracht. Nu is het alsof dat besluit is ingegaan op de dag vóór het huwelijk. 

Voor N-VA-Kamerleden Hendrik Vuye en Veerle Wouters is deze gang van zaken niet alleen hoogst merkwaardig, maar ronduit ongrondwettelijk. Als Amadeo dan toch terug de troon zou pretenderen, dan hadden de Kamer en de Senaat hun instemming moeten geven, wat nooit gebeurd is.

Tot daar de feiten van Amadeogate. Maar het verhaal is veel groter. Dit alles is immers gebeurd onder de huidige centrumrechtse regering, waar ook de N-VA deel van uitmaakt, de partij van Wouters en Vuye. Daarmee valt coalitiepartner N-VA rechtstreeks de Vlaamse christendemocraten aan - met minister van Justitie Koen Geens (CD&V) - en de Franstalige liberale premier Charles Michel (MR). Die doen publiek of hun neus bloedt. Maar vast en zeker zorgt dit voor de nodige spanningen in de federale regering. En de trouwe lezer van deze België-rubriek weet ondertussen dat het niet al rozengeur en maneschijn is in het kabinet.

De hamvraag is nu waarom Vuye en Wouters hiermee voor de dag komen - want an sich lijkt het een akkefietje; prins Amadeo maakt gewoon géén kans ooit koning te worden, als zesde in lijn voor de troonopvolging.

Erop uitgestuurd door de partijtop om de coalitiepartners wat te kietelen? Daadwerkelijk om een schending van de Grondwet aan te klagen - Vuye is immers een alom geprezen hoogleraar staatsrecht? Een stunt om hun boek De maat van de monarchie: macht en middelen van het Belgische koningshuis al voor het voetlicht te brengen? In dat boek pleiten de auteurs trouwens voor een ‘modern koningschap’, deels naar Nederlands model. (*) Of is er meer aan de hand?

Vuye en Wouters zijn immers ook de co-voorzitters van een werkgroep ‘institutioneel project’ binnen de N-VA. Die werkgroep is nog maar net opgericht, heeft zelfs nog geen naam, maar moet wel zorgen voor een duidelijker Vlaamse profilering van de N-VA. Meteen moet ze ook een volgend rondje Belgische staatshervorming (of Vlaamse staatsvorming) voorbereiden vóór de verkiezingen in 2019. Vuyes stelling is bekend: als je van België een confederatie wil maken - wat N-VA en een groot deel van de Vlamingen willen - moét je wel buiten de Grondwet treden. Eerder gebeurde dat al door de invoering van het algemeen enkelvoudig stemrecht (voor mannen) in 1919 of met de toetreding tot de EGKS en de NAVO in de jaren 1950. Telkens gebeurde dit buiten de krijtlijnen van de Grondwet. Bovendien: als koning Filip dat mag, gesteund door de premier en de minister van Justitie, dan moet dat toch nog kunnen?

 

(*) Eerlijkheidshalve wil ik hier toch ook stellen dat ik de uitgever ben van het boek, dat half april verschijnt bij uitgeverij Vrijdag.