Als het regent in Amsterdam …

Lang geleden dat er in België nog eens werd opgekeken naar het politiek bedrijf in Nederland. Sinds Vlaanderen eigen commerciële televisie heeft (1988) hebben we het massaal verleerd nog naar Nederlandse televisie te kijken. En een gidsland kun je Nederland de jongste jaren ook niet meer noemen. Maar kijk, de sociaaldemocratie in Vlaanderen zag plots het licht branden in het noorden. Met dank aan Diederik Samsom.

Het Schengen-verdrag in vraag stellen, doe je in België niet ongestraft. In september deed N-VA-partijvoorzitter Bart De Wever dat wel. Het resultaat: hoongelach, boegeroep, pek en veren. In de krantenkolommen werd schande geroepen, en niet enkel op de opiniepagina’s.

In september was de vluchtelingencrisis nog peanuts in vergelijking met vandaag. Naar politiek correcte normen stelden maar weinig Europese politici de vluchtelingenstroom naar het welvarende West-Europa in vraag.

Ondertussen, bijna een half jaar later, is de wind gekeerd. En de publieke opinie bijgedraaid. En durven ook politici van het centrum en links vragen stellen bij de Europese aanpak - of gebrek daaraan - van de vluchtelingencrisis.

In Vlaanderen schoot de socialistische partij-ideoloog prof. Mark Elchardus al een kritische torpedoaf naar zijn partij. Elchardus is de man van een ‘flinks’ socialisme, eerder dan van een postmoderne sociaaldemocratie. Om de stem van de arbeider en de ‘gewone man’ te winnen, moet je sociaaleconomisch duidelijk naar links kijken, en cultureel complexloos naar rechts. Maar Elchardus heeft niet veel volgelingen meer in zijn partij …

Hoewel. Toen vorig jaar John Crombez kandideerde voor het voorzitterschap van de sociaaldemocratische sp.a, doken er al wat ‘conservatiever’ klanken op in zijn discours. En kijk, vorige week omarmde hij het plan-Samsom dat de vluchtelingenstroom wenst in te perken en buiten de EU hoopt te houden. Een pushback-beleid dus, waar in Vlaanderen tot voor kort enkel de N-VA en het Vlaams Belang voor te vinden waren. Crombez: ‘Spreidingsplannen worden niet uitgevoerd. Europa is op dit moment gewoon een mislukt continent.’

Crombez’ woorden waren nog niet koud, of hij kreeg links Vlaanderen over zich heen, niet het minst zijn eigen partij. In tegenstelling tot Nederland zijn het in België de partijvoorzitters die de touwtjes in handen hebben. Een fractievoorzitter is enkel leider van een fractie in zijn (of haar) parlement. In België zijn er net iets meer parlementen - en dus fracties, waardoor je een strakke leiding nodig hebt van het geheel.

Toch leek Crombez die touwtjes niet in handen te hebben. Op het wekelijkse partijbureau vorige maandag moest hij spitsroeden lopen. En niet enkel de vanouds linksere jongerenpartij was tegen zijn plannen. Als we de pers mogen geloven, heeft hij de wind van voren gekregen. Omwille van het Samsom-standpunt, maar ook omdat hij zijn partij vooraf niet had geconsulteerd.

Dat op zondagnamiddag, nadat hij zijn steun voor het plan-Samsom op de openbare televisiezender VRT had geuit - de partij Groen alzwaar had uitgehaald, hielp natuurlijk de onvrede in de sp.a aanwakkeren. Groen-Kamerlid Wouter De Vriendt vond dat de (centrumlinkse) sp.a ‘zelfs’ de (centrumrechtse) regeringspartij N-VA ‘rechts voorbijstak’. Een gevoelig punt, als je weet dat sp.a in elke opiniepeiling niet boven de 15% komt, en het kleine Groen stilaan groeit tot boven de 10%. Beide partijen zijn geduchte concurrenten op de steeds kleiner wordende linkerzijde van het politieke speelbord in Vlaanderen.

Vorige week maandagnamiddag al maakte Crombez een grote bocht. Hij bleef wel stellen dat het plan-Samsom in se een humaan plan was. Maar zijn partij stond er niet meer achter. Publiekelijk teruggefloten. En dat voor een partijvoorzitter.

Alleen, in de (Belgische) politiek is een woord nooit zomaar een woord. De dag erop al was het Johan Vande Lanotte, oud-vicepremier en politieke peetvader van de partijvoorzitter, die Schengen ‘niet van toepassing’ acht en Crombez’ keuze voor het plan-Samsom met verve verdedigde. De aantallen vluchtelingen zijn te groot, om met grote principes te zwaaien, vond de éminence grise van het Vlaamse socialisme.

Het ontlokte de invloedrijke progressieve journalist Joël De Ceulaer een raak opiniestuk in De Morgen, ooit een ‘linkse’ krant. ‘Het is met principes zoals met heldenmoed, mijnheer Vande Lanotte,’ aldus De Ceulaer, ‘pas als het moeilijk gaat, kan men tonen dat men ze heeft. Na de oorlog zijn we allemaal verzetshelden. Maar tijdens de oorlog, wanneer elke verzetsdaad kan leiden tot foltering of executie? Het is dán dat men moet tonen wat men waard is.’

Wie die ochtend De Morgen las, verslikte zich in zijn koffie, of kraakte een fles champagne. Mocht de huidige centrumrechtse regering - nochtans geen toonbeeld van unanimiteit of eenheid - deze oppositie niet al hebben, ze zou er enkel van kunnen dromen.