Nieuwe Moslimexecutieve hopeloos verdeeld over ‘Europese islam’

Dat er dringend werk dient gemaakt van een ‘Europese islam’. Het kersvers verkozen hoofd van de Belgische Moslimexecutieve is daar vurig van overtuigd. En op de nieuwjaarsreceptie van de christendemocratische CD&V stak ook partijvoorzitter Wouter Beke zijn hand uit naar een ‘Europese islam’. Niet iedereen in het islamitische kamp in België, zit daarvoor te springen. En hoe zit het dan met de scheiding van Kerk en Staat?

292 moskeeën duidden recent een kiesman aan. Die kiesmannen verkozen een nieuw samengestelde Moslimexecutieve, het aanspreekpunt voor de federale overheid van de islamitische geloofsgemeenschappen in België. Die organisatie staat onder meer in voor de erkenning (en subsidiëring) van moskeeën en voor de inspectie van islam als vak in het voortgezet onderwijs. De Moslimexecutieve coördineert 700 leerkrachten islamitische godsdienst, telt 20 erkende en gesubsidieerde imams en negen islamconsulenten in de gevangenissen.

De nieuwe voorzitter Noureddine Smaïli viel op door een pleidooi voor een ‘moderne en gematigde islam. Een islam die hier, in België, zijn wortels heeft. Deze islam respecteert de Europese waarden. De kern ervan is het respect voor de ander. Het moet een tolerante islam zijn, die de andere religies erkent.’ (De Morgen, 22 jan.) Hij wordt daarin gesteund door Koen Geens, minister van Justitie, die de Executieve net hervormde. Maar Smaïli’s woorden waren nog niet koud, of hij werd niet alleen gecontesteerd door enkele imams van moskeeën uit Molenbeek, hij kreeg ook doodsbedreigingen.

Nochtans kan die Executieve helemaal geen geldige uitspraken doen over de invulling en de richting van het moslimgeloof (in België). Daarvoor heb je een raad van theologen nodig. Breng die maar eens samen onder de paraplu van een instelling die nooit echt werkte. De rivaliteit en concurrentie is immers te groot tussen moslims van Marokkaanse afkomst - de grootste groep in België - en Turken, tussen Zwart-Afrikaanse radicale moslims en gematigde Oost-Aziatische gelovigen, tussen wahabitische bekeerlingen en derdegeneratiemoslima’s in pakweg Antwerpen die amper nog het Vrijdaggebed bijwonen. En dan zijn er nog de geopolitieke conflicten tussen Iran en Saudi-Arabië, de geloofsverschillen tussen sjiieten en soennieten, de etnische haat tussen Turken en Koerden … Een Mexicaans leger verbleekt erbij.

Toch moeten we verwelkomen dat de voorzitter (een Franstalige moslim) en de ondervoorzitter (een Vlaamse moslim) werk willen maken van een liberale islam, voor zover mogelijk. Hoe ze dat zullen realiseren is maar de vraag, want structureel kraakt de Executieve in haar voegen. Ook hier spelen de communautaire verschillen zo hoog op, dat er in feite twee werkende ‘kamers’ zijn, voor Vlaanderen en voor Franstalig België.

Waarnemers vinden het wel lovenswaardig, dat het nieuwe bestuur zo’n signaal geeft. Maar weinigen geven de organisatie veel krediet. In feite heeft de Moslimexecutieve weinig greep op de gelovige moslims, die toch niet rechtstreeks zijn vertegenwoordigd in de raad of het bestuur ervan. Jonge, radicale moslims - vooral soennieten - erkennen de Moslimexecutieve al helemaal niet. Ik interviewde recent voor doorbraak.be een jonge salafist uit een gemengd Vlaams-Tunesisch gezin. ‘Dat is een orgaan dat niet werkt. Daar komen moslims niet overeen, zoals de Turken en de Marokkanen,’ stelde hij. Evenzeer zweert hij een Europese of ‘verlichte’ islam af.

Ook een groot Brussels antiradicaliseringsproject gesponsord door het Brussels Gewest komt er niet. De bezielers ervan werden met de dood bedreigd. Na de regisseur Ismael Saïdi stappen ook de islamdeskundigen Michaël Privot en Rachid Benzine, auteur van Le Coran expliqué aux jeunes, uit het project. De druk werd te groot, de bedreigingen ondraaglijk. 

Met de aanslagen in Europa, de toestroom van vluchtelingen uit weinig democratische of geëmancipeerde moslimlanden, de affaire-Keulen en dito samenlevingsproblemen, heeft een westerse staat behoefte aan de juiste gesprekspartners. Een Europese samenleving heeft er baat bij dat er concrete en realistische kanalen zijn via dewelke je tot deze of gene bevolkingsgroep kunt richten. Gezien de groeiende onrust en vervreemding, en het feit dat er vanuit de moslimgemeenschappen geen duidelijk veroordelend signaal komt, is het des te belangrijker dat gelovige autochtone moslims van tweede, derde of latere generatie, geboren en getogen in België, zich groeperen en een vuist maken naar de radicale elementen. Zo’n vertegenwoordigende organisatie zou dan ook de druk kunnen opvoeren op de uit het Midden-Oosten geïmporteerde imams om Nederlands te leren, de waarden van het Westen te erkennen, en werk te maken van een verlichte, liberale of ‘Europese’ islam. ‘De echte hervorming en uitzuivering van de islam - de vorming van een 'Europese islam' - kan maar vanuit de moslims zelf voortkomen,’ stelt Jan De Voldere, professor aan de Leuvense universiteit. Imams als Brahim Laytouss en Suleiman van Ael staan klaar om zo’n ‘islamitisch appel’ te leiden. Als dat niet kan, lijkt het - gezien de internationale geopolitieke situatie en de toegenomen samenlevingsproblemen - een verloren zaak.